Kısaca: Gelişimsel tarama, çocuğun yaşına göre beklenen becerilerde risk olup olmadığını hızlıca gösteren kısa bir işlemdir; Denver II ve Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE) gibi araçlarla yapılır. Tanısal değerlendirme ise tarama sonucunda risk görülen alanları ayrıntılı inceleyen, uzman tarafından yapılan kapsamlı bir süreçtir. Tarama tanı koymaz; yalnızca daha ayrıntılı değerlendirme gerekip gerekmediğini belirler.
Gelişimsel değerlendirme, çocuğun oyun, iletişim, hareket ve günlük katılımını anlamaya yönelik bir süreçtir. Bir test adı veya tek bir puan bu sürecin tamamı değildir. Ailenin gözlemleri ve çocuğun farklı ortamlardaki becerileri de önemlidir.
İçindekiler
- İzlem, tarama ve değerlendirme nasıl ayrılır?
- Test seçimi neden kişiye göre yapılır?
- Rapor günlük hayatta neyi açıklamalı?
- Görüşme öncesinde hazırlanabilecek bilgiler
- İzlem, tarama ve tanısal değerlendirme karşılaştırması
- Türkiye'de sık kullanılan gelişimsel araçlar
- Sık sorulan sorular
- Tarama sonucunda risk çıkması tanı mıdır?
- Gelişim testi zekâ testiyle aynı mı?
- Gelişim taraması ne zaman yapılmalı?
- Tarama sonucu normal çıktı ama endişem sürüyor, ne yapmalıyım?
- İzmir’de İz Duyum’dan bilgi alma
- Kaynaklar
İzlem, tarama ve değerlendirme nasıl ayrılır?
Gelişimsel izlem, zaman içinde değişimi gözlemlemektir. Gelişimsel tarama, yapılandırılmış araçlarla daha ayrıntılı inceleme gerekip gerekmediğine bakar. Tarama sonucu tek başına tanı değildir; gereken durumda kapsamlı değerlendirmeye yön verir.
Test seçimi neden kişiye göre yapılır?
Yaş, kullanılan dil, başvuru nedeni ve değerlendirilmek istenen alan araç seçimini etkiler. Bir kurumda hangi testlerin bulunduğu ve kim tarafından uygulanabildiği ayrıca doğrulanmalıdır. Testin adı kadar uygulayıcının yetkinliği ve sonuçların nasıl açıklandığı da sorulmalıdır.
Rapor günlük hayatta neyi açıklamalı?
Rapor güçlü alanları, destek ihtiyaçlarını ve sonraki adımları anlaşılır biçimde özetlemelidir. Aile yalnızca puanı değil, bir becerinin günlük oyunda veya bakım rutininde nasıl destekleneceğini de konuşmalıdır. Bir plan önerildiyse izlemin zamanı belirlenebilir.
Görüşme öncesinde hazırlanabilecek bilgiler
- Doğum ve gelişim öyküsünden önemli bilgileri toparlayın.
- Çocuğun rahat yaptığı etkinlikleri ve zorlandığı işleri ayrı not edin.
- Varsa önceki raporları ve öğretmen gözlemlerini paylaşın.
İzlem, tarama ve tanısal değerlendirme karşılaştırması
| Gelişimsel izlem | Gelişimsel tarama | Tanısal değerlendirme | |
|---|---|---|---|
| Amaç | Gelişimi zaman içinde takip etmek | Risk olup olmadığını belirlemek | Güçlüğün türünü ve düzeyini belirlemek |
| Kim yapar? | Aile, çocuk doktoru, öğretmen | Eğitimli sağlık veya eğitim personeli | Uzman hekim, psikolog, terapist ekibi |
| Süre | Süreklidir | Genellikle 15–30 dakika | Bir veya birkaç oturum |
| Sonuç | Gözlem notu | "Normal" / "Riskli" gibi bir sınıflama | Tanı, güçlü yönler ve destek önerileri |
Türkiye'de sık kullanılan gelişimsel araçlar
- Denver II Gelişimsel Tarama Testi: 0–6 yaş; kişisel-sosyal, ince motor, dil ve kaba motor alanlarını tarar.
- Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE): 0–6 yaş; aile bildirimine dayalı, Türkiye'de geliştirilmiş bir tarama aracıdır.
- Bayley Bebek ve Küçük Çocuk Gelişim Ölçeği: Bebeklik ve erken çocukluk döneminde daha ayrıntılı değerlendirme için kullanılır.
Hangi aracın hangi amaçla kullanıldığına dair ayrıntılı rehber için özel eğitimde değerlendirme araçları yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tarama sonucunda risk çıkması tanı mıdır?
Hayır; daha ayrıntılı inceleme gerektiğini gösterebilir.
Gelişim testi zekâ testiyle aynı mı?
Her araç aynı alanı ölçmez; kapsamını uygulayıcıdan öğrenmek gerekir.
Gelişim taraması ne zaman yapılmalı?
Amerikan Pediatri Akademisi 9, 18 ve 30. aylarda genel gelişim taraması, 18 ve 24. aylarda ise otizme yönelik tarama önerir. Ailenin endişesi olduğunda her zaman tarama istenebilir.
Tarama sonucu normal çıktı ama endişem sürüyor, ne yapmalıyım?
Tarama araçları her güçlüğü yakalamayabilir. Endişeniz sürüyorsa gözlemlerinizi not edip uzmanla yeniden görüşmek ve gerekirse ayrıntılı değerlendirme istemek uygundur.
İzmir’de İz Duyum’dan bilgi alma
İzmir’de çocuğunun gelişimi için görüşme arayan aileler, İz Duyum’da başvuru nedenine uygun değerlendirme seçeneklerini sorabilir. Belirli bir testin uygulanacağına karar vermeden önce araç ve uzman bilgisi kurumla netleştirilmelidir. gelişimsel gecikme desteği sayfamızda ilgili hizmet bilgileri yer alır. İletişim değerlendirmesinin genel akışını görmek için ilk dil ve konuşma terapisi görüşmesi inceleyebilirsiniz. Size uygun başvuru seçeneğini İz Duyum şubeleri üzerinden kurumla görüşebilirsiniz.
Bilgi kaynağı: CDC: Gelişimsel izlem ve tarama. Bu kaynak genel bilimsel çerçeve içindir; İz Duyum’un hizmet kapsamına ilişkin bilgiler kurumun kendi sayfalarından alınmalıdır.
Gelişimle ilgili gözlemlerinizi bir görüşmede paylaşacaksanız çocuk gelişimi uzmanıyla ilk görüşmeye hazırlık rehberi; günlük örnekleri, önceki belgeleri ve görüşme sonunda sorulabilecek soruları düzenlemenize yardımcı olabilir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; tanı veya kişiye özel değerlendirme, eğitim ve terapi planı yerine geçmez.
Son güncelleme: 14 Ekim 2026
İz Duyum Editör Ekibi
Bu içerik uzman kadromuz tarafından hazırlanmıştır.